23.05.2011

Μ.Ζ. Κοπιδάκης & Γιάννης Βενέρης

Μαρξ και Βίβλος

Ο Μ.Ζ. Κοπιδάκης, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, ανέπτυξε το θέμα «Μαρξ και Βίβλος», όπου επισημαίνει ότι ο Κάρολος Μαρξ, κατά τη διάρκεια της ζωής του, αλλά ιδίως μετά θάνατον, ενέπνευσε αισθήματα λατρείας και ακατάλλακτου μίσους. Τα αισθήματα αυτά εκφράστηκαν με όρους λαϊκής ή αριστοκρατικής, δηλαδή αρχαιοελληνικής, θρησκευτικότητας. Για τους αγιογράφους του ήταν ο Ολύμπιος Δίας και ο Προμηθεύς ελευθερωτής. Για τους δαιμονολόγους του ο δαίμων Σαλώχ και ο Αντίχριστος. Για τους σοσιαλιστές που είχαν χριστιανική αγωγή ο Μαρξ ήταν ο νέος Προφήτης και ο Μεσσίας. Το έργο του άθεου φιλοσόφου βρίθει από βιβλικά παραθέματα και από εκκλησιαστικούς όρους. Δυσνόητοι όροι της πολιτικής οικονομίας διασαφηνίζονται με αναλογίες και συγκρίσεις θεολογικές. Το χρήμα, για παράδειγμα, προσλαμβάνει θεϊκές ιδιότητες: είναι πανταχού παρόν και παντοδύναμο. Το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος είναι ταυτόχρονα θεωρία της ιστορίας, οδηγός επαναστατικής δράσης, ανάλυση της οικονομίας και καταγγελία της ανισότητας. Όμως η επιτυχία του οφείλεται και σε δύο άλλους παράγοντες. Ο πρώτος είναι η λογοτεχνικότητά του και ο δεύτερος η «θεολογική» του διάσταση. Το Μανιφέστο εμφανίζεται ως εκκοσμικευμένη Αποκάλυψη, ως προφητεία και ως εσχατολογικό και σωτηριολογικό κήρυγμα.

Ο Γιάννης Βενέρης, καθηγητής στο τμήμα Πληροφορικής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, ανέπτυξε το θέμα «Μαρξ: επιστημονικός σοσιαλισμός ή θρησκευτική επαγγελία;». Ο Μαρξ, ο Ένγκελς και όλοι οι μετέπειτα μαρξιστές εργάστηκαν για τη διατύπωση μιας επιστημονικής θεωρίας του σοσιαλισμού, που θα μπορούσε να προσφέρει καθοδήγηση στην πολιτική δράση της εργατικής τάξης για την κατάληψη της κρατικής εξουσίας με επαναστατικό τρόπο, και στην οικοδόμηση μιας νέας, αταξικής κοινωνίας, που θα ικανοποιούσε όλες τις ανάγκες των μελών της. Οι ελλείψεις όμως και οι αντιφάσεις αυτής της θεωρίας, ιδίως όταν η θεωρία εφαρμόστηκε δογματικά, οδήγησαν σε αδιέξοδα που δεν επέτρεψαν στις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού να ενταχθούν στο ρεύμα της επανάστασης που συντελέστηκε στον τομέα της πληροφορικής.